Büyükelçilik

ZAMBİYA CUMHURİYETİ

ÜLKE KÜNYESİ

Başkent : Lusaka
Nüfus : 16.717.000
Yüzölçümü : 752.614 km2
Devlet Başkanı : Edgar Chagwa Lungu
Başbakan : ---
Dışişleri Bakanı : Joseph Malanji
Konuşulan Diller : Resmi dil İngilizcedir. Büyük kısmı Bantu dil ailesine ait, ağırlıklı olarak Bemba’nın (%33,4) içinde yer aldığı çeşitli yerel diller konuşulmaktadır.
Para Birimi : Kvaça (1 ABD Doları = 9,78 Kvaça)
GSYİH : 21,06 Milyar ABD Doları

Etnik Yapı

Zambiya’da 72 kabile vardır. En büyük gruplar, Bemba (%21), Tonga (%13,6), Chewa (%7,4), Lozi (%5,7) ve Nsenga’dır (%5,3).

Önemli Siyasi Partiler

Vatansever Cephe (Patriotic Front-PF)
Ulusal Gelişme için Birleşik Parti (United Party for National Development-UPND)
Çok-partili Demokrasi Hareketi (Movement for Multi-party Democracy-MMD)
Demokrasi ve Gelişme Forumu (Forum for Democracy and Development-FDD)

Üyesi Olduğu Uluslararası Kuruluşlar

BM ve belli başlı tüm ihtisas kuruluşları
ACP (African, Caribbean and Pacific Group of States)
AfDB (African Development Bank)
AU (African Union)
Commonwealth of Nations
COMESA (Common Market for Eastern and Southern Africa)
EITI (Extractive Industry Transparency Initiative)
ICRM (International Red Cross and Red Crescent Movement)
IFRCS (International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies)
Interpol (International Criminal Police Organization)
IOC (International Olympic Committee)
IOM (International Organization for Migration)
IPU (Inter-Parliamentary Union)
ISO (International Organization for Standardization)
ITSO (International Telecommunications Satellite Organization)
ITUC (International Trade Union Confederation)
PCA (Permanent Court of Arbitration)
SADC (Southern African Development Community)
WCO (World Customs Organization)


TÜRKİYE-ZAMBİYA İLİŞKİLERİ

Siyasi İlişkiler

24 Ekim 1964’de bağımsızlığını ilan eden Zambiya’ya 30 Mart 1968’de açılan Nairobi Büyükelçiliğimiz akredite edilmiştir. 1994’de Pretorya Büyükelçiliğimizin açılmasının ardından, bu tarihten 2011’e kadar da anılan Büyükelçiliğimiz Zambiya’ya akredite olmuştur.

Türkiye-Zambiya ilişkileri 2011’de Lusaka Büyükelçiliğimizin, 2013’te Zambiya’nın Ankara Büyükelçiliğinin açılmasıyla ivme kazanmıştır. Büyükelçiliğimiz Malavi ve merkezi Lusaka’da bulunan Doğu ve Güney Afrika Ortak Pazarına (Common Market for Eastern and Southern Africa-COMESA) akreditedir.

İki ülke arasındaki ilişkiler iyi düzeyde olup, siyasi sorun bulunmamaktadır.

Zambiya’dan ülkemize Cumhurbaşkanı (2010’da ikili düzeyde ve 2011’de uluslararası toplantı marjında olmak üzere iki kez), Dışişleri Bakanı (2014) ve diğer Bakanlar düzeyinde resmi ziyaretler yapılmış olmasına rağmen, ülkemizden Zambiya’ya henüz Cumhurbaşkanı ve Bakan düzeyinde ziyaret gerçekleştirilmemiştir. Siyasi İstişarelerin ilki 2013’te Lusaka’da düzenlenmiştir.

Bununla beraber, iki ülke, işbirliği ilişkilerini geliştirmek üzere tarım, turizm, sağlık, altyapı/konut v.b. alanlarda teknik düzeyde yakın çalışmalar yürütmektedir. Türkiye Zambiya’nın kalkınma gündemine ülkenin 7. Ulusal Kalkınma Planına (2017-2021) uygun çerçevede kapasite geliştirme ve kurumsal yapılandırma çerçevesinde katkı sunmaktadır.

Ticari ve Ekonomik İlişkiler

Türkiye ile Zambiya arasında 2017’deki ticaret hacmi 21,8 Milyon ABD Doları düzeyinde olmuştur. Ülkemiz Zambiya’ya 16,6 Milyon ABD Dolarlık ihracat yaparken, Zambiya’dan 5,2 Milyon ABD Dolarlık ithalat gerçekleştirmiştir. Ülkemiz, 2002’den 2011’e kadar net ithalatçı konumunda iken, 2012-2016 arasında net ihracatçı konumuna yükselmiştir.

Türk firmalarının Zambiya’dan ithal ettiği ürünlerin başında bakır ve bakırdan eşya gelmektedir. İthalatımızın yaklaşık %75’i bakır cevherine dayandığından bakır fiyatındaki küresel dalgalanmalar ikili net ticaretimiz üzerinde belirleyici rol oynamaktadır. Bakır cevherine bağlı olarak ithalatımızda öne çıkan ürünler kobalt matları ve diğer ara ürünleri, işlenmemiş kobalt tozları, rafine bakır-katotlar ve katot parçaları, rafine edilmiş bakırdan tel ve ferro-manganezdir. Tütün ve tütün döküntüleri ürünlerinin toplam ithalatımızdaki payı da son dönemde artmış, önceden yaklaşık %20 oranında iken 2017 itibariyle %35’e yükselmiştir. 2017’de toplam ithalatımızın %20’sini pamuk oluşturmuştur.

Türk firmalarının Zambiya’ya ihraç ettiği başlıca ürünler ise makine ve cihazlar, aletler ve parçaları ile demir veya çelikten eşyalar, elektrikli makine ve cihazlar ile bunların yedek parçalarıdır. Öte yandan, tekstil ürünleri (halı, giyim ürünleri v.b.), mobilya, şekerleme, çikolata ve kakao içeren gıda ürünleri de Zambiya piyasasına ihraç edilmektedir.

Son iki-üç yıl içinde prefabrik yapı ithalatının yeni yeni başladığı, son iki yılda hijyenik havlu/malzemelerin ihracatında düşüş kaydedildiği gözlenmektedir.

İkili Anlaşmalar

Türkiye ile Zambiya arasında bugüne kadar sekiz anlaşma imzalanmıştır. Bu anlaşmalar şunlardır:

- Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Zambiya Cumhuriyeti Hükümeti Arasında Hava Ulaştırma Anlaşması (2010, Ankara)

- Siyasi İstişare Mekanizması Kurulmasına İlişkin Mutabakat Muhtırası (2010, Ankara)

- Diplomat Eğitimine İlişkin İşbirliğine Dair Mutabakat Muhtırası (2010, Ankara)

- Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Zambiya Cumhuriyeti Hükümeti Arasında Ticari ve Ekonomik İşbirliği Anlaşması (2011, Cenevre)

- Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Zambiya Cumhuriyeti Hükümeti Arasında Sağlık Alanında İşbirliği Mutabakat Muhtırası (2013, Lusaka) (Mutabakat Muhtırasının sağlık sektöründe meydana gelen gelişmeler çerçevesinde yenilenmesi sözkonusudur.)

- Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Zambiya Ticaret ve Sanayi Odası Arasında Türkiye- Zambiya Çalışma Komitesi Kurulmasına Dair İşbirliği Anlaşması (2015)

- Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu ile Zambiya Kalkınma Ajansı Arasında İşbirliğine Dair Mutabakat Muhtırası (2016, Lusaka)

- Türkiye Cumhuriyeti Yükseköğretim Kurulu ile Zambiya Cumhuriyeti Yükseköğretim Bakanlığı Arasında Yükseköğretim Alanında İşbirliğine Yönelik Mutabakat Zaptı (2017)

Öte yandan, ekonomi, tarım ve hayvancılık, enerji, ormancılık, savunma sanayi, askeri, güvenlik, sağlık, eğitim, gençlik ve spor, turizm, vize, arşiv ve enformasyon alanlarında onyedi anlaşmanın müzakereleri devam etmektedir.

Türkiye Bursları

2017-2018 Türkiye Burslarına Zambiya'dan 217 kişi başvurmuş, 14’ü lisans, 6’sı yüksek lisans olmak üzere 20 kişi burs almaya hak kazanmıştır. Halihazırda öğretimlerine devam edenlerle birlikte 123 Zambiyalı öğrenci Türkiye Bursları kapsamında ülkemizde öğrenim görmektedir.

ZAMBİYA’NIN SİYASİ GÖRÜNÜMÜ

Zambiya bölgesinde barış ve siyasi istikrarla anılan bir ülkedir.

Bağımsızlık hareketinin önderlerinden ilk Cumhurbaşkanı Kenneth Kaunda’nın dile getirdiği “Bir Zambiya, Bir Millet (One Zambia, One Nation)” şiarı Zambiya Cumhuriyeti’nin kuruluşundaki temel ilkedir.

Zambiya, bağımsızlığını kazandığı 1964’ten 1991’e kadar Kaunda’nın Birleşik Ulusal Bağımsızlık Partisinin (United National Independence Party-UNIP) liderliğinde tek partiyle yönetilmiş, 1991’de çok partili hayata geçilmiştir.

Çok partili parlamenter demokrasiyle yönetilen ülkede düzenli olarak seçimler yapılmaktadır. Başkanlık sistemi mevcuttur.

Son Cumhurbaşkanlığı seçimleri ile genel seçimler 11 Ağustos 2016’da düzenlenmiştir. Seçimleri oyların %50,3’ünü alan, PF adayı Edgar Chagwa Lungu kazanmış, 13 Eylül 2016’da Zambiya’nın 6. Cumhurbaşkanı olarak yemin edip, görevine başlamıştır.

Ulusal Mecliste temsil edilen partiler, oy oranları ve sandalye sayıları şöyledir:

PF %42,01 80 sandalye
UPND %41,66 58 sandalye
MMD % 2,71 3 sandalye
FDD % 2,17 1 sandalye
Bağımsızlar % 9,48 14 sandalye

Gelecek Cumhurbaşkanlığı seçimleri ile genel seçimlerin 2021’de yapılması öngörülmektedir.


ZAMBİYA’NIN EKONOMİSİ

Zambiya, serbest rekabete dayalı liberal ekonomi modelinin uygulandığı bir ülkedir.

Ülkenin ana gelir kaynağı bakır ihracatıdır. Diğer ihraç kalemleri tahıl, değerli taşlar ve metaller, tütün, pamuk, inorganik kimyasallardır. Başlıca ithalat kalemleri ise, petrol ve petrol ürünleri, makine, ulaşım araçları, madeni yağ ve yakıtlar, elektronik aletler, tekstil ürünleridir. Tarım alanları geniştir. Gıda üretimi kendine yeterlidir. Mısır temel gıda maddesi olup, tarımda çeşitliliğe ihtiyaç duyulmaktadır.

Ekonomideki en ciddi sorunlar, tek tip ürüne (bakır) bağımlılık ve borçların sürdürülebilirliğidir.

Buna rağmen, Zambiya’nın genel olarak kalkınma yolunda olduğu ve Sahra-altı Afrika’nın gelişmekte olan önemli ülkeleri arasında yer aldığı söylenebilir.

Ülke 2017’yi genellikle olumlu beklentilerle geçirmiştir. Bu iyimser ortam üzerinde, IMF ve Çin’den ekonomik yardım desteği ile bakır fiyatlarındaki artışın sürmesi umudu, Çin inşaat sektörünün bakıra yönelik artan talebi, bol yağışlı geçen yağmur mevsimi ve ABD’de beklenen genişlemeci maliye politikasının etkisi olmuştur.

Zambiya net ithalatçı bir ülkedir. 2017’de toplam ihracatı 8,1 Milyar, ithalatı da 8,7 Milyar ABD Doları olarak gerçekleşmiştir.

Bakır üretimi ve fiyatındaki artışa bağlı olarak 2018-2022 arasında ticaret açığının yerini ticaret fazlasına bırakması beklenmektedir. Bununla beraber, uluslararası finansman ve yapısal reform ihtiyacı her koşulda devam etmekte, ekonominin çeşitlendirilmesine ve maden sektörüne bağımlılığın azaltılmasına yönelik çalışmalar hayati önem taşımaktadır.


ZAMBİYA’YA SEYAHAT EDECEK TÜRK VATANDAŞLARININ DİKKATİNE

Türkiye ile Zambiya arasında Vize Muafiyeti Anlaşması yoktur. Umuma Mahsus Pasaportlar vizeye tabidir. Umuma Mahsus Pasaport hamilleri turizm veya iş görüşmesi amaçlı seyahatleri için 30 güne kadar ikamet süreli tek girişli vizelerini sınır kapılarında alabilirler. Diplomatik, Hizmet ve Hususi Pasaport hamilleri de vizeye tabidir. Diplomatik Pasaport hamilleri vizelerini sınırda alabilirler.

Ülke genelinde hijyen koşulları gelişmiş ülkelerle karşılaştırılabilecek düzeyde değildir. Bununla birlikte, asgari koşulları sağlayan sağlık kurumları bulunmaktadır.

Zambiya’ya seyahat etmeden önce rutin ve önerilen aşılar bakımından Sağlık Bakanlığı Türkiye Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü Seyahat Sağlığı Merkezine başvurulması gerekmektedir.

Sarıhumma hastalığının görüldüğü bir ülkenin herhangi bir bölgesinden gelen 9 ayın üzerindeki yolculardan ve sarıhumma hastalığının görüldüğü bir ülkenin havalimanından transit geçişi 12 saatten fazla süren yolculardan sarıhumma aşısı yapıldığını gösteren Uluslararası Aşı Sertifikası istenmektedir.

Ağırlıklı olarak P. Falciparum kaynaklı sıtma tehlikesi ülke genelinde yıl boyunca mevcuttur.

Musluk suyunun içilmemesi, şişe suyu satın alınması, sebze ve meyvelerin bol suda yıkanması ve sirkeli suda bekletilmesi önem taşımaktadır.